سلامت چه کسانی در اثر مصرف نمک در خطر است؟

  • افراد بالای 50 سال
  • کسانی که دچار بیماری فشار خون بالا یا بیشتر از حد نرمال هستند.
  • افراد مبتلا به دیابت
  • آمریکایی های آفریقایی تبار (سیاهپوستان)

در اثر مصرف بالای سدیم چه اتفاقی در بدن می افتد؟

در اکثر افراد، مقدار بالای سدیم در خون کار کلیه را دشوار می کند. در اثر تجمع سدیم، بدن برای رقیق کردن آن آب را نگه میدارد؛ در نتیجه، مقدار مایعات اطراف سلولها و حجم خون افزایش می یابد. بر اثر افزایش حجم خون قلب باید بیشتر کار کند و فشار روی عروق خونی بیشتر می شود.

 به مرور زمان، این کار و فشار مضاعف عروق خونی را سخت می کند. این مسئله منجر به بروز بیماریهایی مانند فشار خون بالا، حمله ی قلبی و سکته می شود. شواهدی مبنی بر این واقعیت و جود دارد که مصرف بالای نمک حتی اگر با افزایش خون همراه نباشد، می تواند به قلب، آئورت و کلیه ها آسیب برساند. نمک برای استخوان نیز مضر است.

فشار خون بالا عامل اصلی پیدایش بیماریهای قلبی عروقی است. دو سوم میزان کل سکته ها و نصف بیماریهای قلبی در نتیجه ی فشار خون بالا اتفاق می افتد. در چین، این بیماری نقش کلیدی را در مرگ و میر قابل پیشگیری ایفا می کند. هر ساله یک میلیون نفر جان خود را به این علت از دست میدهند.

اهمیت پتاسیم

سدیم و پتاسیم اثر متضادی در سلامت قلب دارند. مصرف بالای نمک فشار خون را افزایش می دهد که بیماری قلبی را به دنبال دارد؛ در حالیکه، پتاسیم بالا رگ های قلب را منبسط، سدیم را دفع کرده و فشار خون را کاهش می دهد. پس بدن ما روزانه به مقدار بیشتری پتاسیم احتیاج دارد تا سدیم، اما رژیم غالب در آمریکا برعکس این جریان است. آمریکایی ها هر روز 3300 میلی گرم سدیم مصرف می کنند که 75 درصد آن در غذاهای فرآوری شده وجود دارد. این درحالیست که هر روز 2900 میلی گرم پتاسیم مصرف می کنند.

یافته های مطالعات اخیر مرکز Archives of Internal Medicine نشان می دهد که افرادی که دارای رژیم با سدیم بالا و پتاسیم کم هستند؛ با ریسک بالای مرگ و میر در اثر حمله ی قلبی مواجه اند. با انجام تغییرات کلیدی در رژیم غذایی خود مانند مصرف سبزیجات و میوه که به طور طبیعی حاوی پتاسیم زیاد و سدیم کم اند، کمتر خوردن نان، پنیر و گوشت فرآوری شده (غذاهای فرآوری شده حاوی سدیم زیاد و پتاسیم کم اند) می توان این ریسک را پایین آورد.

برطبق یافته ها، آمار مرگ و میر در افرادی که سدیم زیاد مصرف میکنند 20 درصد بیشتر از دیگران است. از آن مهم تر این است که افرادی که رژیم با سدیم بالا و پتاسیم پایین را دارند، دوبرابر افرادی که رژیم بالعکس را رعایت می کنند دچار حمله ی قلبی می شوند. همچنین ریسک مرگشان نیز 50 درصد بیشتر است.

بیماری قلبی عروقی

مصرف زیاد سدیم،  علاوه بر ایجاد فشار خون بالا، منجر به سکته، بیماری قلبی و نارسایی قلب می شود. بر طبق تحقیقات، کاستن سدیم مصرفی در بازه ی زمانی طولانی، میزان بیماری قلبی و مرگ و میر را کاهش می دهد.

3 مطالعه ی کلیدی مرتبط با سدیم و بیماری قلبی عروقی

1- Intersalt:

در سال 1980، محققان میزان سدیم دفعی در طی 24 ساعت (بازه ی زمانی مناسب برای جذب نمک) بین بیشتر از 10000 نفر در 23 کشور را اندازه گرفتند. میزان میانگین 4000 میلی گرم سدیم در روز بود. این پژوهش طیف وسیعی از افراد را در بر می گرفت؛ مثلا مردم یانومامو در برزیل روزانه 200 میلی گرم و مردم شمال ژاپن روزانه 10300 میلی گرم سدیم مصرف می کردند. بالطبع، جمعیتی که بیشتر نمک مصرف کنند؛ میانگین فشار خون بالاتری نیز خواهد داشت. چهار گروه از مردم در چهار کشوری که مقدارنمک مصرفی شان زیر 1300 میلی گرم در روز بود؛ میانگین فشار خون پایین داشته و با افزایش سن مستعد به بالا رفتن فشار خون نبودند.

2- Two Trials of Hypertension Prevention (TOHP)

TOHP (دو آزمون پیشگیری از فشار بالا) در اواخر دهه 1980 و اوایل دهه ی 1990 انجام شد. در این دو آزمون، تاثیر تغییر سبک زندگی مانند کاهش وزن، مدیریت استرس، مکمل های غذایی و مصرف سدیم کم  بر فشار خون مورد بررسی قرار گرفت.

در هر مطالعه، در طی مدت زمان 18 تا 36 ماه، در نتیجه ی پایین آمدن سدیم، کاهش اندک فشار خون مشاهده شد. سالها بعد از اتمام آزمون، پژوهشگران افراد مورد آزمایش را دوباره بررسی کردند و به نتایج زیر دست یافتند :

پس از گذشت میانگین 10 تا 15 سال،  در بررسی مجدد شرکت کنندگان در آزمون  TOHP، گروه دارای رژیم کاهش سدیم 25 درصد کمتر حمله ی قلبی یا سکته، عمل باز قلب یا بیماری قلبی عروقی داشتند. از طرفی دیگر، هر چه نسبت پتاسیم به سدیم بالاتر باشد؛ ریسک ابتلا به عارضه های قلبی پایین تر است. پس بهترین استراتژی برای کاهش فشار خون مصرف پتاسیم زیاد و سدیم کم است.

3- The Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) trials

DASH ( شیوه ی رژیمی برای کاهش فشار خون بالا) که در سال 1994 آغاز و موجب پیشرفت عمده ای در حوزه ی تحقیقات فشار خون گردید. در مطالعه ی اول، 459 نفر تصادفا انتخاب شدند تا بجای رژیم غذایی استاندارد آمریکایی ( گوشت قرمز و شکر زیاد و فیبر کم)، از رژیم مشابه دیگری که به آن سبزی و میوه جات نیز اضافه شده بود و یا از رژیم DASH (که تاکید بر مصرف سبزی، میوه و لبنیات کم چرب و مصرف محدود گوشت قرمز، چربی اشباع شده و شیرینی است) پیروی کنند. بعد از گذشت 8 هفته، فشار خون افراد در هر دو رژیم کاهش یافته بود؛ البته، رژیم DASH موثرتر بود.

بر طبق دومین مطالعه پایین آوردن میزان سدیم در رژیم استاندارد آمریکایی و رژیم DASH به کاهش فشار خون به شکل مفیدتری کمک می کند. رژیم DASH  مبنای راهنمای رژیم غذایی آمریکاییها است که بر اساس آن روزانه مصرف کمتر از یک قاشق چایخوری سدیم توصیه می شود.

سرطان

نتایج پژوهش ها اثبات کرده که مصرف بالای نمک، سدیم یا غذای شور منجر به سرطان معده می شود. مرکز تحقیقات کنسر در آمریکا به این نتیجه دست یافته که نمک و غذاهای شور احتمالا عامل سرطان معده است.

پوکی استخوان

مقدار کلسیمی که در بدن توسط ادرار دفع می شود همراه با مصرف بالای نمک افزایش می یابد. اگر مقدار کلسیم خون کم باشد؛ از داخل استخوان استخراج می شود. بنابراین رژیم غذایی حاوی سدیم زیاد باعث  ایجاد ضرر ناخواسته ای می شود و آن کاهش تراکم یا پوکی استخوان است.

بر اساس مطالعه ای که در مورد خانم های یائسه انجام شد؛ فقدان تراکم استخوان در ناحیه ران در مدت زمان 2 سال -براثر حجم سدیمی که روزانه از بدن دفع می شود- به اندازه جذب کلسیم به بیماری پوکی استخوان مرتبط است. دیگر اینکه، کاهش جذب نمک اثر مثبتی بر توازن کلسیم دارد. پس کاهش میزان نمک مصرفی پروسه فقدان کلسیم بر اثر افزایش سن را کند می کند.